Εισαγωγή

Το διαδίκτυο έχει γίνει πλέον κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Σύμφωνα με έρευνα της Στατιστικής Υπηρεσίας στην Κύπρο (Χαραλάμπους, 2012), το 61,8% των νοικοκυριών διαθέτει πρόσβαση στο διαδίκτυο. Από τα ευρήματα της Έκθεσης Eukidsonline (Livingston et al., 2013), το 96% των παιδιών 9-16 ετών στην Κύπρο χρησιμοποιεί το διαδίκτυο τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα. Η ίδια Έκθεση έδειξε ότι το 55% των παιδιών αυτών έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο με συσκευές χειρός και κινητά τηλέφωνα.

Το διαδίκτυο παρέχει απίστευτες δυνατότητες για αναζήτηση πληροφοριών, ενημέρωση, ψυχαγωγία, επικοινωνία και κοινωνική δικτύωση, μάθηση, ηλεκτρονικές υπηρεσίες και ηλεκτρονικό εμπόριο, αλλά και διευκολύνει την υλοποίηση ακαδημαϊκών και επαγγελματικών εργασιών και υποχρεώσεων. Η ορθή χρήση του διαδικτύου είναι απαραίτητη για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών.

Παράλληλα, φαίνεται ότι υπάρχουν και προκλήσεις στο διαδίκτυο, με τις πιο σημαντικές να αποτελούν προβλήματα της καθημερινής ζωής, τα οποία βρίσκουν ακόμα ένα μέσο για να εκδηλωθούν. Οι προκλήσεις αυτές δεν μπορούν να μηδενίσουν τις δυνατότητες που μπορεί το διαδίκτυο να προσφέρει. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντική η ενημέρωση και η εκπαίδευση, ούτως ώστε να καλλιεργηθούν γνώσεις, στάσεις και δεξιότητες για την ορθή αξιοποίηση του διαδικτύου στη ζωή μας. Είναι πλέον απαραίτητο να εκπαιδεύσουμε τους μαθητές μας να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις με κριτική σκέψη και να τις διαχειρίζονται με τον κατάλληλο τρόπο. Επομένως, είναι σημαντικό να συζητήσουμε μαζί τους θέματα ασφάλειας στο διαδίκτυο, να αυξήσουμε την ενημέρωση για τους πιθανούς κινδύνους και να διδάξουμε τα παιδιά και τους νέους να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο αποτελεσματικά. Ως εκπαιδευτικοί, έχουμε υποχρέωση να δώσουμε έμφαση στην καλλιέργεια υπεύθυνων και ενημερωμένων χρηστών του διαδικτύου.

Όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση για ασφάλεια στο διαδίκτυο, δεν εννοούμε μόνο την τεχνική ασφάλεια του υπολογιστή. Εννοούμε, κυρίως, την καλλιέργεια εκείνων των γνώσεων και δεξιοτήτων που θα επιτρέψουν στον χρήστη να μεγιστοποιήσει την ασφάλειά του στο διαδίκτυο. Η ασφάλεια αυτή μπορεί να έχει σχέση με το περιεχόμενο με το οποίο έρχεται σε επαφή και τα μηνύματα, πρότυπα, αξίες και αντιλήψεις που αυτό προωθεί, αλλά και με το περιεχόμενο που ο ίδιος ο χρήστης δημοσιεύει και μπορεί να αφορά στα προσωπικά του δεδομένα και την ιδιωτική του ζωή. Επίσης, εννοούμε την ασφάλεια κατά την επικοινωνία με τη χρήση διαδικτυακών εργαλείων, τις σχέσεις που δημιουργούνται κατά την επικοινωνία στο διαδίκτυο και τη δημιουργία της ψηφιακής ταυτότητας του ατόμου. Παράλληλα, προκύπτει η κοινωνική και ηθική ευθύνη των χρηστών του διαδικτύου και των δημιουργών περιεχομένου. Επιπλέον, στην ασφαλή χρήση περιλαμβάνεται και η αντιμετώπιση του ηλεκτρονικού εγκλήματος και οι απάτες στο διαδίκτυο. Ας μην ξεχνάμε, βεβαίως, ότι υπάρχει μεγάλη σύνδεση της ασφάλειας στο διαδίκτυο -με την ευρύτερή της έννοια- με την παιδεία για τα μέσα και την ανάπτυξη κριτικής σκέψης και ενεργού πολιτότητας.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική «Διαδίκτυο καλύτερα προσαρμοσμένο στα παιδιά»:
Τα παιδιά, οι γονείς τους, οι κηδεμόνες και οι δάσκαλοι πρέπει να συνειδητοποιήσουν τους κινδύνους που διατρέχουν τα παιδιά στο διαδίκτυο, καθώς και να γνωρίζουν τα εργαλεία και τις στρατηγικές για προστασία τους ή για να αντεπεξέλθουν στους εν λόγω κινδύνους. Τα παιδιά πρέπει να αναπτύξουν την κριτική τους σκέψη και τις δεξιότητες ψηφιακού και επικοινωνιακού γραμματισμού, ώστε να είναι σε θέση να συμβάλλουν ενεργά σε μια συμμετοχική κοινωνία. Πρέπει να έχουν πρόσβαση και συμβουλές για το πώς να χρησιμοποιούν εργαλεία κατάλληλα για την ηλικία τους, που θα τους βοηθήσουν να δρουν διαδικτυακά με ασφάλεια και υπευθυνότητα. Το επίκεντρο των δράσεων ευαισθητοποίησης και καλλιέργειας υπευθυνότητας πρέπει να είναι η ανάπτυξη της αυτοπροστασίας και της προσωπικής υπευθυνότητας των παιδιών στο διαδικτυακό περιβάλλον. (σ. 9)

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής, τα κράτη-μέλη πρέπει να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν εθνικές στρατηγικές, ώστε από το 2013 η διδασκαλία της διαδικτυακής ασφάλειας να συμπεριληφθεί στα σχολικά προγράμματα. Επιθυμία μας είναι αυτό το εκπαιδευτικό πακέτο με την κατάλληλη υποδοχή από τους εκπαιδευτικούς να μπορέσει να στηρίξει τη Στρατηγική Διαδίκτυο καλύτερα προσαρμοσμένο στα παιδιά, με απώτερο στόχο την επίτευξη των πιο πάνω στόχων. Εξάλλου, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ως μέλος του Κυπριακού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (CyberEthics), έχει ευαισθητοποιηθεί και αναλαμβάνει δράσεις, για να προωθήσει την ενημέρωση για την ασφάλεια στο διαδίκτυο.


Αναφορές: 
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2012). Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Διαδίκτυο καλύτερα προσαρμοσμένο στα παιδιά: μια ευρωπαϊκή στρατηγική. (COM(2012) 196 final). Βρυξέλλες.
Ανάκτηση από http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0196:FIN:EL:PDF 

Χαραλάμπους, Χ. (2012). Έρευνα Χρήσης Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στα νοικοκυριά. Λευκωσία: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου. 
Livingstone, S., Haddon, L., Görzig, A., and Ólafsson, K. (2011). Risks and safety on the internet: The perspective of European children. Full Findings. LSE, London: EU Kids Online